• معرفی تربت حیدریه

    مشخصات شهرستان

       تربت حيدريه با وسعت 3672 كيلومترمربع یکی از شهرستان های استان خراسان رضوی است که در فاصله 152 کیلومتری جنوب شهر مشهد قرار دارد. این شهرستان با جمعیت 210390 نفر و مساحت 3672 کیلومترمربع بین نصف النهارات 58 درجه و 41 دقیقه تا 60 درجه و 7 دقیقه طول شرقی و مدارهای  34 درجه و59  دقیقه تا 35 درجه و 51 دقیقه عرض شمالی قرار گرفته و ارتفاع آن از سطح آب های آزاد 1333 متر است. تربت حیدریه ازشمال به شهرستان های نیشابور- مشهد و فریمان- از سمت شرق با شهرستان های زاوه - باخرز- تایباد و خواف از سمت جنوب با شهرستان های رشتخوار و مه ولات و از سمت غرب با شهرستان کاشمر هم مرز می باشد. نام تربت حیدریه به اعتبار نام قطب‌الدین حیدر بر واژه اصیل و ایرانی زاوه در قرن نهم و بعد از آن غلبه یافت.
        منطقهٔ تربت حیدریه بزرگ ترین تولیدکننده زعفران در جهان محسوب می‌شود. بایگ، یکی از شهرهای تربت حیدریه مرکز ابریشم ایران نام گرفته و بالغ بر ۸۰٪ ابریشم کشور در این محل تولید می‌شود. خربزه، پسته و بادام نیز از دیگر محصولات کشاورزی این منطقه‌ است. همچنین معادن طلای زرمهر تربت حیدریه که در روستای زرمهر واقع شده است، تولیدکننده اولین شمش‌های طلا در کشور است که در بازار بورس اوراق بهادار تهران معامله می‌شوند. تربت حیدریه با تولید بیش از ۱۵۰ تن زعفران خشک اولین منطقه از لحاظ تولید زعفران در دنیا است. ایران در مجموع با تولید ۱۵۰-۱۷۰ تن زعفران بزرگ ترین شور تولید کننده زعفران در جهان محسوب می‌شود و استان خراسان رضوی بیشترین مقدار زعفران تولیدی کشور را دارا می‌باشد به نحوی که در سال ۱۳۸۶ بیش از ۴۱هزار هکتار از اراضی این استان زیر کشت این محصول قرار گرفت. این شهرستان به تنهایی بیش از ۹۰ درصد زعفران دنیا را تولید می‌نماید.
     

     

    پیشینه تاریخی

        براساس شواهد و کشفیات باستان شناسی در اطراف شهرستان تربت (بویژه غار ماپری، سنگ نگاره های کدکن و سفال های مکشوفه از چندین محوطه تاریخی) حکایت از وجود زیستگاه هایی در هزاره های چهارم و پنجم قبل از میلاد در این منطقه دارد. نام تربت حیدریه به اعتبار نام قطب الدین حیدر (عارف نامی متوفی به سال 618 هـ .ق) تقریبا از قرن نهم هجری به بعد بر این منطقه نهاده شد. اين منطقه از جمله مناطق آباد و پررونق بوده، روزگاری نیز جزء قلمرو اشکانیان به شمار می آمده است. در عصر صفوی به دلیل موقعیت ویژه اش (استقرار در مسیر جاده هرات) از اهمیت به سزایی برخوردار بوده است. در طول دهه اول قرن دهم این ولایت به تبع بقه خاک خراسان در معرض فتنه ازبکیه قرار گرفت. و در کشمکش های بیش از دویست ساله قزلباشان صفوی، بارها و بارها بوسیله سواران ازبک غارت شد. قلعه تربت چون در کنار شاهراه بزرگ غرب به شرق ـ پایتخت به هرات ـ قرار گرفته بود در فتنه های خراسان نيز مورد تاراج بوده. در دوره قاجار نیز هرچند اسحاق خان قرایی برج و باروی محکمی برای شهر ساخت و اوضاع شهر را سامان داد، اما از حملات ازبک ها و ترکمن ها صدمات فراوانی را متحمل شد.
     

    معرفی جاذبه های تاريخي و گردشگری

    در شهرستان تربت حیدریه بالغ بر 300 اثر تاریخی و جاذبه‌ گردشگري وجود دارد که تاكنون حدود 50 اثر در فهرست آثار ملی ثبت گرديده است كه شاخص آن ها شامل:
    1ـ ابنیه تاریخی: شامل مجموعه تاریخی و فرهنگی قطب الدين حيدر، كاروانسراي طبسي، کاروانسرای لاری، حمام حاجی رئیس، مقبره و مسجد شیخ حیدر کدکنی، رباط کامه، رباط كسكك، مزار بوری آباد، مزار شیخ ابوالقاسم گورکانی، چندين آب انبار،‌ سرا، بازار سنتي و بیش از 40 خانه تاریخی در داخل بافت تاریخی شهر و...
    2ـ تفرجگاه ها و مناطق گردشگری: در محدوده شهرستان سه رشته کوه به هم پیوسته که عموماً جهت شرقی غربی دارند به همراه ارتفاعات پراکنده در جنوب و جنوب شرقی عمده ارتفاعات این شهرستان را تشکیل می دهند و وجود این کوه های متعدد که جلگه های وسیعی را در برگرفته از عوامل مهم تنوع آب و هوایی در این ناحیه می باشد.که از مهم ترین مناطق می توان به آبشار رودمعجن، رودخانه حصار، ارتفاعات ملکوه، مناطق ییلاقی صنوبر، بکاول، کامه و سریشا، منطقه شکار ممنوع سریشا، موزه حیات وحش، باغملی و پیشکوه اشاره کرد. که این مناطق قابلیت بازدید برای گردشگران اکوتوریسم، توریسم روستایی و عشایری و گردشگران ورزشی را دارد.
    3ـ معادن: تربت حیدریه دارای معادن غنی و متنوع با بیش از 23 نوع ماده معدنی می باشد که مهم ترین آنها معادن طلا، سیمان، فولاد، کائولین، سنگ، گچ، سیلیس و ... می باشد. معادن طلای زرمهر که در حوزه شهر بایگ می باشد و معادن غنی سیلیس از معادن مهم کشور می باشند به طوری که تربت را در زمره یکی از قطب های معدنی کشور قرار داده است. که این موارد نیز می تواند گردشگران زئوتوریسم را به سوی خود جلب کند.
    4ـ جاذبه های کشاورزی: همان طوری که ذکر شد شهرستان تربت حیدریه قطب تولید زعفران و ابریشم کشور می باشد همچنین سایر محصولات کشاورزی از قبیل بادام، چغندرقند، پسته و ... دارای ظرفیت های ویژه ای است که این ظرفیت های باعث جذب گردشگران اگروتوریسم (گردشگران کشاورزی) می شود.
    5ـ وجود ميراث‌هاي معنوي: در سطح شهرستان از قبیل وجود مشاهير، آداب و رسوم سنتي، موسيقي مقامي، هنرهای سنتی، غذاهای محلی و پوشش‌های سنتی در روستاها، بازی های بومی و محلی و... نیز قابلیت جذب انواع گردشگر بویژه توریسم روستایی و تفریحی و پژوهشی را دارد.
    6ـ صنایع دستی و سوغات: در سطح شهرستان مشاغل و هنرهای سنتی هنوز تا حدی رواج دارد. از میان این مشاغل می توان به آهنگری، مسگری، نجاری، نمد مالی، حصیربافی و فرش بافی اشاره نمود. که این صنایع دستی در کنار زعفران و دست بافته های ابریشمی شهر بایگ می تواند سوغات مناسبی برای گردشگران باشد. همچنین نوعی حلوا با نام حلواجوزی (حلوا گردویی) که بیشتر در بخش بایگ شهرستان تولید می شود از دیگر سوغات شهرستان است.
    7ـ گیاهان دارویی: وجود جلگه های وسیع و کوه های پراکنده باعث تنوع آب و هوایی و در نتیجه گوناگونی محصولات کشاورزی در این شهرستان است. مهم ترین پوشش گیاهی منطقه می توان به کنگر، انواع گون، انواع درمنه، لاله و ریواس اشاره کرد. از گیاهان دارویی می توان به گل گاوزبان، کلپوره، آویشن، گل ختمی و کما اشاره کرد، که این موارد نیز می تواند در بسته سوغات شهرستان لحاظ شود.

    ويژگي هاي شاخص شهرستان:

    • دروازه ورودي به مشهدالرضا از جنوب كشور و عبور ميليون ها زائر و مسافر از اين شهرستان
    • رتبه اول توليد زعفران دنيا
    • رتبه اول  توليد ابريشم كشور
    • وجود معادن متعدد بويژه معدن طلاي زرمهر
    • وجود بيش از 13 كاروانسراي تاريخي كه نشان از موقعيت استرانژيكي شهرستان در گذشته داشته و...

     
تمامی حقوق این پورتال متعلق است به اداره کل میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری استان خراسان رضوی مجری پورتال : شرکت داده پردازی پویان ابتکار شرق